Na het afschaffen van de Gouden Standaard in 1936 en tot voor kort, sowieso voor de officiële invoering van de euro in 1999, stond goud vooral bekend als metaal en werden haar functies toebedeeld zoals we die ook zien bij bijvoorbeeld nikkel, koper en ijzer. Goud is een edelmetaal met een zeer hoge corrosiebestendigheid en het is uniek toepasbaar in bepaalde industriële applicaties. Een functie als sierraad heeft goud altijd gehad vanwege de waarde en uitstraling.Goud is historisch eigenlijk altijd geld geweest, die functie is nu weer relevant.

Gouden Standaard
Voor 1936 had goud een functie in het monetaire systeem. De Gouden Standaard bepaalde dat iedere gulden, de totale geldhoeveelheid dus, gedekt moest zijn door een bepaalde hoeveelheid goud. Dit garandeerde de waarde van geld. Goud was dus geld en andersom, een systeem dat lang functioneerde en dat, vanwege deze historische verbintenis en het feit dat goud niet bijgedrukt kan worden door de overheid, door iedereen vertrouwd en geaccepteerd werd.

Fiat geld en fractioneel bankieren
Na een periode van economische crisis en oorlog werd er besloten dat de Gouden Standaard moest worden afgeschaft, logisch ook als je bedenkt dat overheden grote hoeveelheden goud hadden verkocht om er wapens van te kopen. Vanaf dat moment bepaalde primair de Centrale Bank de geldhoeveelheid, het systeem van fiat geld was volledig losgekoppeld van goud. Dit systeem kan functioneren en heeft tot op heden gefunctioneerd omdat er vertrouwen is in de waarde van fiat geld. De Centrale Bank kan bovendien sturen door de rente die private banken moeten betalen om te lenen te verhogen of te verlagen, de prijs van geld wordt hoger of lager en de vraag stijgt of daalt mee zoals altijd via de wet van vraag en aanbod.
Na de introductie van de euro als nieuwe munteenheid binnen het systeem van fiat geld en fractioneel bankieren sloeg de kredietcrisis toe. De banken hadden veel geleend en daar tegenover veel rommel als bezit op de balans staan waardoor ze de facto failliet waren. De eurozone kreeg het zwaar, de markt verloor het vertrouwen in met name de zuidelijke landen en de rente op staatsobligaties schoot omhoog omdat de kans op aflossing van de schuld steeds kleiner werd ingeschat.

Trichet vs Draghi
Onder ECB-president Trichet hield de ECB vast aan haar hoofddoelstelling; het garaderen van prijsstabiliteit. De inflatie, waarmee de verandering in de consumentenprijsindex wordt bedoeld, mag niet boven de 2% uit komen. Onder Trichet werd de rente verhoogd toen de inflatie opliep, buitensporige opkoopprogramma’s van staatsobligaties werden door de ECB vermeden. Hierdoor bleef de geldhoeveelheid beperkt en werd er (een bepaalde mate van) evenwicht bereikt zoals dat past bij een marktmechanisme. Met de komst van Mario Draghi vorig jaar kwam hier echter verandering in. De geldhoeveelheid nam toe, de rente werd verlaagd, de balans van de ECB nam toe en de normen waaraan bezittingen moeten voldoen werden losgelaten.
Private banken kunnen tegen zeer soepele voorwaarden geld lenen bij de ECB. De rente die gevraagd wordt is laag, de hoeveelheid geld vrijwel onbeperkt en het onderpand dat gevraagd wordt hoeft aan minder strenge eisen te voldoen. Het onderpand van Europese private banken bestaat voor een groot deel uit staatsobligaties van zuidelijke landen die in waarde gedaald zijn, maar nog niet tegen de lagere waardes in de boeken staan. De ECB gokt erop dat de staatsobligaties op termijn weer stijgen en dat kan alleen als er vraag naar komt waardoor de rente daalt. Vastgoed op de balans van banken is een ander probleem, kantoren die als onderpand dienen zijn op de markt vaak nog maar een kwart van de boekwaarde waard.

De ECB is dus inmiddels op veel punten minder solide dan de FED terwijl de euro vanwege haar korte bestaan waarschijnlijk niet op meer vertrouwen kan rekenen dan de US dollar. Het lijkt aannemelijk dat het vertrouwen in de onderliggende economie vooral gebaseerd is op Duitsland als grootste exporteconomie met een redelijke financiële huishouding.

Economische realiteit
Met de overige eurolanden is het niet best gesteld. Zoals iedereen weet is de EU nu al 2 jaar bezig het probleem Griekenland, een minieme 1,8% van het Europese GDP, aan te pakken, maar resultaten waar de markt wat mee kan blijven nog steeds uit. Daar komt bij dat Portugal waarschijnlijk niet aan een faillissement kan ontsnappen, de rente op 10-jarige staatsobligaties is er inmiddels opgelopen tot 15% en dat terwijl Spaanse banken Portugese staatsobligaties in bezit hebben en te maken hebben met een toenemend aantal wanbetalers op de hypotheekmarkt, ook als gevolg van het oplopen van de werkloosheid tot 23%.

Vertrouwen in het systeem
De ECB heeft met haar doelstelling in het achterhoofd ook altijd beweerd dat ze de geldhoeveelheid weer kan ‘opdweilen’ zodra de omstandigheden dat toelaten. Voor mij is het inmiddels duidelijk dat deze opdweiltactiek niet meer gaat plaatsvinden. Met als gevolg dat de ECB haar inflatiedoelstelling heeft laten varen. De markt zag dit al eerder in en is fiat geld anders gaan waarderen. De goudprijs in euro is de afgelopen 10 jaar met 400% gestegen (grafiek) tot een historisch hoog niveau. Dat betekent dat er in de financiële wereld een gebrek aan vertrouwen in fiat geld is ontstaan. De vraag is niet of, maar slechts wanneer de waarde van de euro door andere delen van de economie in twijfel wordt getrokken en het systeem implodeert.