Het onderstaande artikel heb ik met plezier even razendsnel vertaald vanuit het Engels.(ik ben aan het verbouwend thuis: vandaar dus weinig tijd voor artikel 7) Ik werd er op geattendeerd door de website het Vrije Volk die veel meer rake links heeft te bieden. Dit artikel maakt treffend duidelijk waarom Zweden wordt geteisterd door andere culturen, namelijk de hoogte van de uitkeringen in het recente verleden. Desondanks heeft Zweden zich hervonden en kent – buiten de Eurozone- inderdaad een bijzondere hoogconjunctuur. De Noordelijke landen bewijzen nu al vele jaren dat de Euro en het communistische gebouw in Brussel geen oplossingen biedt die zinvol zijn. Maar misschien begrijpen landen die recent zijn ontsnapt aan de socialistische gesel het Europese gezwel ook wel veel beter. Een kwestie van ervaring misschien? Lees en huiver.

Nog niet zo lang geleden, zou Zweden aanspraak hebben kunnen maken op het wereldleiderschap in Keynesiaanse economie, met een 90 procents belastingtarief en een ongeëvenaarde verzorgingsstaat. De Zweden keken toen nog eens goed naar de twee strijdige voorbeelden van de VS en Duistland om te bezien of een gezonde economie nu het beste tot stand komt door bezuinigingen, of door juist meer geld rond te pompen. Duitsland bleek uiteindelijk het gelijk aan haar zijde te hebben: bezuinigingen werken het beste. Zodoende ook, kent men in Noord- Europa geen enkele sympathie voor de geldsmijterij van Zuid-Europa.

Amerikanen denken nog steeds aan Zweden als een strak gereguleerd verzorgingsstaat, maar in de laatste twee decennia is het land grondig hervormd. De overheidsuitgaven zijn gedaald met maar liefst een vijfde van het bruto binnenlands product, zijn de belastingen gedaald en openden zich de markten.

De situatie is vergelijkbaar in de andere Scandinavische landen, de Baltische landen en Polen, maar geen enkele economische hervorming had een zo heftig effect als in Zweden.
Van 1970 tot 1989, stegen de belastingen exorbitant, het particulier initiatief werd volledig om zeep geholpen, terwijl de sociale uitgaven buitensporig hoog opliepen. Wetten werden te vaak veranderd en de Staat werd volstrekt onvoorspelbaar. Het gevolg was dat de Zweden te maken kregen met een uitzonderlijk lagere groei . In 1991-1993 werd het land getroffen door een ernstige crash in het vastgoed en de banken, zodanig dat het BBP met 6 procent daalde. De overheidsuitgaven waren gestegen tot 71,7 procent van het BBP in 1993, en het begrotingstekort bereikte door vooral die factoren 11 procent van het BBP.

Keerpunt
De combinatie van de crisis en de niet-socialistische regering onder leiding van Carl Bildt 1991/94 brak de trend en zette het land volledig op de kop. In 1994 kwamen de sociaal-democraten weer aan de macht en dat bleef zo tot 2006. In plaats van het intrekken van de veranderingen, stuwden zij juist de fiscale terreur nog hoger op. In 2006 trad opnieuw een niet-socialistische regering aan en de maatregelen van de minister van Financiën Anders Borg, met zijn typerende handelsmerken van paardenstaart en oorbel, hebben ertoe geleid dat grondige hervormingen werden doorgevoerd. De in 2008 begonnen crises in Europa, werden door de Zweden glansrijk doorstaan en de Financial Times riep minister van financiën Anders Borg vorig jaar uit tot Europa’s beste minister van financiën.

In 2009 noteerde Zweden zelfs een overschot op de begroting en het heeft er nu al weer een. In de afgelopen twee jaar bedroeg de economische groei gemiddeld 4 procent en op de lopende rekening bedroeg het overschot maar liefst 6,7 procent in 2011. De enige zorgen die nog over zijn gebleven zijn gedaalde export als gevolg van de huidige crisis van de euro en een werkloosheidscijfer van ongeveer 7,5 procent.

Traditionele gesel van Zweden is de belastingdruk , die vroeger de hoogste ter wereld was. De huidige regering snijdt er elk jaar flink wat af en de afschaffing van vermogensbelasting staat op stapel. Successie-en schenkingsrechten zijn inmiddels ook verdwenen. Tot 1990 was het maximale tarief van de inkomstenbelasting maar liefst 90 procent. Vandaag de dag is het nog 56,5 procent. Dat is weliswaar nog steeds een van de hoogste ter wereld, na de Belgen die 59,4% noteren. Maar de roep om verdere verlaging naar 50% wordt steeds luider.
De 26 procent belasting op bedrijfswinsten kan redelijk lijken vanuit een Amerikaans perspectief, maar de Zweedse captains of industry willen het verder verlagen tot 20 procent. Fiscale concurrentie is namelijk groot in verschillende delen van Europa. De meeste Oost-Europese landen bijvoorbeeld hebben nog veel forser gesneden in de vennootschapsbelasting en die bijgesteld naar 15 tot 19 procent. Dit maakt Zweden als vestigingsland natuurlijk onaantrekkelijker t.o.v. die landen.

In de slechte (hyper-socialistische) tijd waren de jaarlijkse centrale-loononderhandelingen tussen de vakbondsbewegingen en de Zweedse werkgeversfederaties een alom gewaardeerde gewoonte. Maar in de jaren ‘70 werd dit systeem gebruskeerd door zowel de inflatie als door veel stakingen. Vandaag de dag kent Zweden dergelijke problemen niet meer. De loononderhandelingen zijn weliswaar nog steeds collectief, maar het is nu gedecentraliseerd. De looninflatie is dan ook niet langer een punt van zorg en stakingen zijn nog maar uiterst zeldzaam. De werkgevers hebben het pleit kennelijk gewonnen, maar de reële lonen stijgen uiteraard met de productiviteit en dus zijn de werknemers vooral de winnaars geworden. Zoals overal elders, zijn ook in Zweden de vakbonden veel leden, geld en macht verloren.

Schuldencrisis
Zweden behoort tot de Europese Unie vanaf 1995, maar het is geen lid geworden van de eurozone en de wisselkoers van de kroon wordt niet geregeerd door Brussel. Minister van Financiën Borg pleit tegen het beleid van hogere overheidsuitgaven in Zweden, ook wanneer de Europese economie daadwerkelijk instort. Na de Keynesiaanse financiële en monetaire stimuleringsmaatregelen in de jaren 1970 en ’80, wat leidde tot de inflatie, herhaalde devaluaties en een lage groei, houden de Zweden het voorlopig op een strenge begrotingsdiscipline. Ze zijn bang voor een enorme staatsschuldenlast geworden en het vooruitzicht van enorme begrotingstekorten zoals op het niveau van de VS.

En waar zijn nu de linkse intellectuelen om deze nieuwe orde uit te dagen? Ze zijn van het toneel verdwenen. De oude socialistische onderzoeks-organisaties hebben hun deuren inmiddels gesloten. Het Centrum voor Arbeid & Markt Studies was een staatsinstelling die alleen maar propaganda voortbracht en deed vrijwel totaal geen onderzoek, waarna de huidige regering het heeft opgeheven.

De vakbondseconomen die het Zweedse economisch debat domineerden in de jaren ‘70 en ’80, zijn vervangen door economen van de banken.

Na vele jaren afwezig te zijn geweest, woonde ik een conferentie over de Zweedse economie bij in de zuidelijke stad Malmö vorige maand. Swedbank, een grote bank, was de organisator en de 180 sprekers vertegenwoordigden het gehele spectrum van de Zweedse visie op economie. Ik was verbaasd om te horen hoe ver de consensus was verplaatst naar de vrije markt gedachte, zelfs onder de sociaal-democraten en vakbondsleiders. De huidige waarden zijn concurrentie, openheid en efficiëntie, terwijl sociale en ecologische waarden blijven. Een “sociale-welzijn samenleving” en geen “sociale-welvaartsstaat.” Het centrale idee is om economie en samenleving efficiënter te maken door middel van concurrentie tussen de private aanbieders.

De naam van de conferentie zei het al: “Groei dagen.” Wanja Lundby-Wedin, de voorzitter van de Verbond van Vakverenigingen, verklaarde zonder aarzelen: “We willen flexibiliteit op de arbeidsmarkt.” Ze klaagde dat de media te weinig aandacht besteden aan de arbeidsmarkt. Maar de reden is dan ook dat het gewoon goed functioneert.

Tijdens de wereldwijde financiële crisis heeft het verbond van metaalarbeiders moeiteloos ingestemd met grote loonsverlagingen om het reële inkomen veilig te stellen voor de lange termijn. De leider van die unie, Stefan Lofven , is onlangs gekozen tot voorzitter van de Sociaal-Democratische Arbeiders Partij.

De ruk naar rechts
De sociaal-democraten zijn niet alleen supporters geworden van de vrije markt consensus, maar lijken de huidige regering zelfs aan te vallen van rechts en drin gen aan op een beter ondernemingsklimaat. De eisen voor het herstel van de sociale uitkeringen hebben zij inmiddels wijselijk achter zich gelaten. Opiniepeilingen geven aan dat de kiezers de sociaal-democraten nu wat beter waarderen.

Zweden is nog steeds een land van goede sociale voorzieningen, maar inmiddels veel efficiënter en verstandiger, in toenemende mate via de particuliere sector. Noord-Europeanen hebben dan ook weinig begrip of mededogen met het Staats-conservatisme en de schuldenlast van Zuid-Europa. Ook hebben de Zweden geen begrip voor de financiële onverantwoordelijkheid van de VS, terwijl ze wel degelijk nog steeds bewondering hebben voor het Amerikaans onderzoek en innovatie.

(Anders Åslund is senior partner bij het Peterson Institute for International Economics en was een professor aan de Stockholm School of Economics van 1989 tot 1994)

0

0