Sinds de Nederlandse Spoorwegen voor een gedeelte zijn verzelfstandigd is het toch maar een drama gebleken, achteraf. De constante problemen zorgen voor veel overlast en veel ergernis bij zowel de reizigers als in de Tweede Kamer. Minister Schultz heeft haar handen vol aan deze samenwerking en is en blijft vanwege haar functie eindverantwoordelijke voor het reilen en zeilen op en rond het spoor.

We kunnen niet ontkennen dat ook hier sprake is van een  bonuscultuur, net zoals bij de banken, de zorg etc. Eigenlijk doet dit fenomeen zich bij alle bedrijven voor die op de een of andere manier financieel verbonden zijn met de overheid. Bestuurders of managers kloppen zichzelf op de borst en bedienen zich van bovenmatige salarissen en variabele bonussen. Beide directeuren van de NS verdienen bijvoorbeeld elk meer dan 3 ton per jaar. Het is klaarblijkelijk een bodemloze put waaruit wordt gegraaid. Net als bij het COA, u weet wel,  met mevrouw Albayrak, is de NS niet verplicht zich te houden aan de Balkenendenorm. De top van ProRail heeft zich hier wel netjes aan te houden.

Voor de burgers is het beeld van de NS inmiddels drastisch veranderd. Waar het ooit een degelijke Nederlandse onderneming was die u van A naar B bracht is het nu een graai-instelling geworden ten behoeve van de top. Blijkbaar maakt het niet uit of het bedrijf nu wel goed loopt of niet, of men zich wel of niet aan zijn afspraken houdt en of de reizigers wel of niet tevreden zijn.  De overheid is er altijd om bij te springen in financieel moeilijke tijden. Volgens mij is dit een beetje de insteek die heerst bij alle  semi-overheidsmanagers. Dat klinkt bekend zult u vast denken, en het klopt ook grotendeels. De drive om te presteren is natuurlijk deels weggevallen omdat er ten eerste minder tot geen sancties zijn bij slecht management en ten tweede omdat men er  geen last heeft van de crisis zoals commerciële bedrijven die wel verantwoordelijk zijn voor hun beleid ,uitvoering en klanten.

Voor de NS maakt het allemaal nog niet zoveel uit. Deze gouden combinatie tussen overheid en de NS zorgt voor veel frustraties onder de reizigers en tevens ook voor  veel bonussen bij de top. Wederom bij aanvang van het winterse weer is de NS weer niet voorbereid op de problemen. Ondanks de voortdurende beloften van de spoorbeheerder ProRail blijven zich problemen en ernstige vertragingen voordoen. ProRail, wat ook een bedrijf is van de Nederlandse staat, is sinds 2005 verantwoordelijk voor de Nederlandse hoofdspoorweginfrastructuur. Het onderhoudscontract wat is toegezegd door middel van een beheerconcessie is geldig tot 2015. Het zal mij dan ook benieuwen of de Nederlandse overheid zichzelf zo goed vindt presteren voor nog een termijn van 10 jaar.

Ons hele infrastructuursysteem is nodig toe aan vernieuwing. Een vernieuwing wat betreft verantwoordelijkheden, beleid en financiering. Alles wat vroeger ooit eigendom was van de Nederlandse staat is nu  semi-overheid geworden waarbij het lijkt alsof de overheid de volledige financiële  verantwoordelijkheid draagt.  Zelfs Schiphol ( salaris financieel directeur bijna € 800.000 per jaar ) en de Rotterdamse haven ( directeur salaris  € 400.000 per jaar ) kunnen niet zelfstandig bestaan zonder gigantische subsidies van de overheid. Uiteindelijk hebben wij, de burgers, van Nederland hiervoor zelf gekozen door middel van ons stemgedrag, maar we hadden er geen rekening mee gehouden dat er mensen zouden zijn die ‘het systeem’ gewoonweg willen leegtrekken. En het systeem, beste mensen, is niet alleen de overheid, maar zijn wij met ons allen.

In het hele verhaal van de NS en ProRail zitten dus geen gemotiveerde ondernemers die daadwerkelijke  de drive hebben om de Nederlandse Spoorwegen tot een succesvol bedrijf te maken. Het ‘makkelijke succes’ wat de NS en ProRail op dit moment hebben is omdat er geen sprake is van marktwerking. Er is geen tot weinig keus om op een andere manier te reizen via het spoor dan met de NS. Wederom een reden voor deze maatschappij om niet optimaal te presteren.

Nu is de verzelfstandiging zoals die nu wordt gerealiseerd natuurlijk ook niet de oplossing. Komende van een marxistisch model waarbij de overheid  de touwtjes volledig in handen heeft proberen we een oud systeem over te hevelen in een nieuw liberaal model, en we verwachten dan ook nog dat het gaat werken. Als we kijken naar wat dit heeft betekend voor bijvoorbeeld de zorgverzekeraars kunnen we stellen dat het positieve effect van de vrije markt  ongeveer 10,  maximaal 15  jaar te voelen zal zijn. Daarna gaat de markt zich tegen zichzelf keren door de vele concurrenten en wordt deze uiteindelijk totaal vernietigd door onderlinge prijsafspraken ( kartelvorming) onder de prijs verkopen ( prijzenslagen ) en fusies tussen noodlijdende bedrijven, tot er uiteindelijk één winnaar overblijft. En we zijn weer terug bij af. Alleen nu heeft de overheid niet meer de teugels meer in handen, maar een mega commercieel bedrijf wat zich weinig tot niets hoeft aan te trekken van de overheid.

Max Micha

Salarissen bij semi-overheidsinstellingen:

Overzicht topsalarissen bij semioverheid (2009)

Overzicht staatsdeelnemingen ( 2010 NS – pagina 38 )